Levend verlies

Je naaste zit tegenover je, en toch mis je diegene. Of je kind groeit op, en toch voel je verdriet om iets wat je niet goed kunt benoemen. Dat je rouwt terwijl er niemand is overleden, is niet vreemd en niet overdreven. Het heeft een naam: levend verlies, ook wel ambigue rouw of anticiperende rouw genoemd.

Wat levend verlies is

Rouwen doen we meestal na een overlijden. Maar je kunt ook rouwen om wat stukje bij beetje verandert of anders loopt: om gesprekken die niet meer zo gaan, om een rol die wegvalt, om de toekomst die je voor je zag. Je rouwt om wat er niet is, en tegelijk zorg je elke dag met liefde voor wie er wel is. Die twee dingen naast elkaar voelen is verwarrend. Het maakt je niet ondankbaar of hard; het betekent dat je van iemand houdt.

Twee situaties waarin dit vaak speelt

Levend verlies kan overal opduiken waar iemand langzaam verandert of waar het leven anders loopt dan verwacht. Twee ervan komen veel voor:

• Als ouder van een kind met autisme of een beperking. Je houdt onvoorwaardelijk van je kind zoals het is. En toch kun je verdriet voelen om het beeld dat je ooit had, om de vanzelfsprekende dingen die anders gaan. Dat verdriet komt vaak in golven terug, juist op momenten die voor anderen mijlpalen zijn: een schooldag, een verjaardag, het worden van achttien. Je rouwt dan niet om je kind, maar om de weg die je je had voorgesteld.

• Als volwassen kind van een ouder met dementie. De vader die altijd de weg wist, herkent de straat niet meer. De moeder die jou opvoedde, leunt nu op jou. Je ouder is er lijfelijk nog, maar de persoon die je kende verandert, en de rollen draaien om. Je zorgt en je mist tegelijk.

Ook bij niet-aangeboren hersenletsel, een psychische aandoening, verslaving of een andere chronische ziekte kan dit spelen. De situatie verschilt, het gevoel is verwant.

Het is echt rouw

Bij levend verlies horen dezelfde gevoelens als bij gewone rouw, en vaak nog een paar erbij. Herken je hier iets in?

• Verdriet dat opeens opkomt, midden in een gewone dag.

• Boosheid om wat de situatie afpakt, soms ook richting je naaste, terwijl die er niets aan kan doen.

• Schuldgevoel, bijvoorbeeld als je verlangt naar hoe het vroeger was of had kunnen zijn.

• Het gevoel er alleen voor te staan, omdat de buitenwereld denkt dat er niets aan de hand is.

Veel mensen voelen opluchting als ze horen dat dit een naam heeft en echte rouw is: je bent niet gek, en niet de enige.

Ruimte maken en erover praten

Rouw die geen ruimte krijgt, gaat niet weg, maar wordt zwaarder om alleen te dragen. Een paar dingen kunnen helpen:

• Geef het verdriet af en toe bewust de ruimte, in plaats van het steeds weg te duwen.

• Praat erover met iemand die luistert zonder het op te lossen: een vriend, een familielid, een lotgenoot.

• Koester de momenten van contact die er wel zijn. Een blik, een lach, een hand vasthouden. Ze tellen, ook al is alles anders geworden.

Samen stilstaan bij levend verlies

Je hoeft dit niet in je eentje te dragen. Op steeds meer plekken zijn er workshops en bijeenkomsten speciaal over levend verlies, vaak georganiseerd door het mantelzorgsteunpunt of door andere professionals. Daar ontmoet je mensen die hetzelfde meemaken, hoor je dat je gevoelens kloppen en krijg je handvatten om ermee om te gaan. Zulke bijeenkomsten zijn van harte aan te bevelen: veel mensen ervaren het als een opluchting om er eindelijk woorden aan te geven, samen met anderen die het herkennen.