Je bent geen bodemloze reserve: wat het nieuwste onderzoek zegt over mantelzorg

Misschien heb je weleens het gevoel dat er stilzwijgend van je wordt verwacht dat je dit allemaal draagt. Dat zorgen voor je naaste er nu eenmaal bij hoort, en dat jij het wel oplost. Een recent rapport van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP), "Mantelzorg versterken met het oog op de toekomst", bevestigt wat veel mantelzorgers al lang voelen: zo simpel is het niet, en het is niet eerlijk om het zo te laten.

Je bent geen vrij beschikbare reserve

De overheid leunt steeds meer op mantelzorgers, en spreekt soms over "mantelzorgpotentieel", alsof er een voorraad hulp klaarligt om aan te spreken. Het SCP wijst dat woord bewust af. Mantelzorg ontstaat binnen bestaande relaties: meestal rol je er gewoon in als iemand van wie je houdt zorg nodig heeft. Zeker bij een partner, ouder of kind is het lang niet altijd een vrije keuze. Je bent dus geen reservecapaciteit, maar een mens met een eigen leven, grenzen en gezondheid. Dat het soms te zwaar wordt, ligt niet aan jou.

Dat het zwaar is, staat zwart op wit

Het rapport laat zien dat de belasting voor veel mensen reëel is. Ongeveer 11% van de mantelzorgers voelt zich ernstig belast. De zwaarste last ligt bij wie zorgt voor een partner, kind of huisgenoot, of voor iemand met psychische klachten, een terminale ziekte of een verstandelijke beperking. Ook jonge mantelzorgers dragen vaak veel. Intensieve zorg, meer dan acht uur per week, is meestal langdurig en komt vaak op één persoon neer.

En het botst met de rest van je leven. Ruim een kwart (27%) van de werkende mantelzorgers heeft moeite om werk en zorg te combineren, en 14% is er gedeeltelijk of helemaal mee gestopt met werken. Dat je soms het gevoel hebt dat het niet past, komt dus niet doordat jij het niet goed genoeg aanpakt.

Je mag meer steun verwachten

De belangrijkste boodschap van het rapport is hoopvol: de oplossing is niet dat jij nog meer doet, maar dat de randvoorwaarden beter worden. Het SCP bepleit onder meer een stevig basisaanbod aan ondersteuning in elke gemeente, met in elk geval respijtzorg (zodat je er even tussenuit kunt), hulp bij het regelwerk en psychische ondersteuning, plus één vast aanspreekpunt. Daarnaast een zorgplangesprek waarin jij als mantelzorger een echte stem hebt en je grenzen mag aangeven, en een ruimere regeling voor betaald mantelzorgverlof.

Je hoeft daar niet op te wachten om nu al aan te kloppen. Vraag bij het mantelzorgsteunpunt in je gemeente naar respijtzorg, regelhulp en een luisterend oor. Maak in het overleg met zorgverleners je grenzen en de verdeling van taken expliciet; je mag meebeslissen. En bespreek met je werkgever op tijd welke ruimte er is om werk en zorg te combineren.

Je staat er niet alleen voor, en je hoeft niet alles zelf te dragen. Bij het mantelzorgsteunpunt in je gemeente en bij MantelzorgNL denken ze met je mee over wat er voor jou mogelijk is.